|
Prof. Dr. Erol Özmen
Tükenmişlik
sendromu, kişiyi bedensel ve ruhsal olarak zorlayan bir
etkene uzun süre maruz kalması sonrası ortaya çıkan
tükenme halidir. Tükenmişlik sendromu, özellikle iş
stresinin yoğun olduğu ve iş yükünün sürekli yüksek olduğu
yerlerde çalışanlarda olmak üzere günümüzde oldukça yaygın
görülen bir sendromdur.
Tükenmişlik sendromunu ortaya çıkış nedeni tek
başına iş yerindeki koşullar değildir. İş yeri koşulları
kadar çalışanlara ait özellikler de tükenmişlik sendromunun
ortaya çıkmasını etkilemektedir. Tükenmişlik sendromu,
“kendisinden, yaşamdan ve diğer insanlardan beklentileri
yüksek olan”, “insanları önemseyen, onların
beklentilerini/gereksinimlerini karşılamaya çalışan”,
“insanlara değer veren”, “işini en iyi biçimde yapmaya
çalışan”, “yaşamda yüksek hedefleri ve yüksek idealleri
olan”, “yaptığı işe gelir getiren bir etkinlik olması
yanında başka anlamlar da yükleyen”, “yaşadığı her sorunda
kendini suçlamaya ve kendini olumsuz değerlendirmeye
eğilimli”, “yetersizlik duygularına sahip”, “kolayca moral
bozukluğu yaşayan” kişilerde daha çok görülmektedir.
Ayrıca kişinin iş yaşamı, aile yaşamı ve sosyal yaşam gibi
birden çok alanda stres yaşatan olayla karşı karşıya
kalması ve stres yaşamaya yatkın bir kişilik yapısına
sahip olması da tükenmişlik sendromunun ortaya çıkmasını
kolaylaştırmaktadır.
Tükenmişlik sendromu yaşayan kişide işle, yaşamla
ve dünyayla ilgili olumsuz duygu ve düşüncelerde artış
gözlenir. Yaptığı iş giderek daha anlamsız gelmeye başlar,
kendini çalıştığı iş yerinin bir parçası olarak görmemeye
başlar. Verimli ve üretken bir biçimde çalışma isteğini
kaybeder. Giderek daha kolay parlamaya ve iş arkadaşları
ve üstleri ile tartışmaya ve geçinememeye başlar. İş yapma
isteğini ve gücünü kaybeder; kendisini yorgun ve bitkin
hisseder. İçinden kimseyle konuşmak gelmez, insanlardan
uzaklaşır. Yaşadığı sorunlar yalnız işyerinde değil,
ailede ve her türlü sosyal ilişkide de gözlenir.
Tükenmişlik sendromunun çözümünde hem kişinin
kendisine, hem iş yeri yöneticilerine bir çok görevler
düşmektedir. İlk yapılması gereken tükenmişlik yaşanmasına
yol açan nedenlerin belirlenmesidir. İş yerinde stres
yaratan etmenler varsa bunların giderilmesi ya da daha az
stres yaratıcı bir hale getirilmesi gerekmektedir.
Çalışanların
ya da kurumların çeşitli önlemler alması tükenmişlik
sendromunun ortaya çıkma olasılığını azaltmaktadır.
Tükenmişlik sendromunun ortaya çıkmasını önlemek için
öncelikle sorunlar ve sorunların kaynakları belirlenmesi
gerekmektedir. İş yerinde yaşanan her türlü stres ciddiye
alınmalı geçici bir durum olup olmadığı belirlenmelidir.
Geçici bir durum olsa bile yineleyen bir sorun olup
olmadığı incelenmeli yeniden yaşanmaması için önlem
alınmalıdır. Çözüm arayışlarına tüm kurum çalışanları
katılmalıdır. Gerektiğinde statü ya da yer değişikliği de
yapılmalıdır. Kurum içinde çalışanların sosyal ilişkileri
güçlendirilmelidir. Bireysel ya da kurumsal hedef ve
beklentiler gözden geçirilmeli, daha gerçekleştirilebilir
düzeylere çekilmelidir. İş yerindeki düzenlemelerde
doğrudan işi yapacak kişilerin düşünceleri, istekleri ve
beklentileri dikkate alınmalıdır. Stresli ortamlarda
çalışanlara stres yönetimi konusunda bilgi verilmelidir.
Prof. Dr. Erol Özmen
Celal Bayar Üniversitesi Tıp
Fakültesi
Psikiyatri Anabilim Dalı
Prof. Dr. Erol Özmen'in diğer
makaleleri için lütfen
tıklayınız.
(Yazılı
olarak izin alınmadan alıntı yapılamaz)
|
