|
Egonun savunma düzenekleri, içrel çatışmaların yarattığı anksiyeteden kurtulabilmek
amacıyla egonun kullandığı bilinçdışı düzeneklerdir. Bunların görevi hem bir dürtünün doyum bulmasını
önlemek ya da nesnesini değiştirmek, hem de bundan dolayı
ortaya çıkan anksiyeteden kurtulunmasını sağlamaktır.
Savunma başarılıysa sonuçta bir denge kurulur fakat
başarısız ise kullanılan düzenekler psikiyatrik
belirtilerin (fobi, depresyon gibi) ortaya çıkmasına neden
olur. Ortaya çıkan belirtiler, bilince çıkmaya çalışan
dürtüyle savunma düzenekleri arasında bir uzlaşmadır.
Diğer bir deyişle belirti dürtünün hem kılık değiştirmiş
doyumu hem de ona karşı kullanılan bir savunmadır.
Egonun
kullandığı savunma düzeneklerinin başlıcaları arasında
bastırma, yadsıma, yansıtma, yer değiştirme, akla
yatkınlaştırma, karşıt tepki kurma, yalıtma, döndürme,
yapıp bozma vardır:
Bastırma (represyon), dürtü, anı ve deneyimlerin
bilinçdışına itilmesi ve orada tutulmasıdır.
Yadsıma
(inkar), ego için tehlikeli olarak algılanan ve anksiyete
doğurabilecek bir gerçeği yoksaymak, görmemektir.
Yansıtma (projeksiyon), kişinin kendisinde bulunan
dürtü ve duyguları, dışarıya aktararak/yansıtarak, dışarda
imiş ya da dışardan kendisine yöneltiliyormuş gibi
algılamasıdır.
Yer değiştirme, bir dürtünün ya da
duygunun asıl nesnesinden başka nesneye yöneltilmesidir.
Akla yatkınlaştırma (rasyonalizasyon), acı ve bunaltı
verici durumlarda, akla yatkın görünen fakat sıkıntı
vermeyecek bir neden, bir açıklama bulmadır.
Karşıt
tepki kurma (reaksiyon formasyon), bilinçdışı yasak dürtü
ve eğilimlerin tam karşıtı tepkiler göstermedir.
Yalıtma (izolasyon), bir yaşantının bilme, tanıma ve
anlama ile ilgili yanı tümüyle anımsanabilirken, duygusal
yanının ayrılarak bastırılmasıdır.
Döndürme (konversiyon),
içrel çatışmanın yarattığı anksiyetenin bedensel bir işlev
yitimine döndürülmesidir.
Yapıp bozma (undoing),
kişinin gerçekte ya da düşüncesinde yaptığı ya da
yaptığını düşündüğü olumsuz eylemleri yansızlaştırmak,
etkisini kaldırmak ve yapılmamış saymak amacı ile
yürütülen bir takım işlemlerdir.
Gerileme (regresyon),
anksiyeteden kurtulmak amacıyla kişinin ulaşmış olduğu
gelişim evresinden daha alt gelişim evresinin davranış
özelliklerini göstermesidir.
Yüceleştirme (sublimasyon),
dürtünün özgün amacını ve nesnesini bırakarak, toplum
içinde kabul gören yaratıcı ve yapıcı eylemlere
yönelmesidir (yüceleştirmenin diğer savunma
düzeneklerinden en önemli farkı, diğerlerinin ruhsal
enerji kullanımını gerektirmelerine karşın, bunun
gerektirmemesidir ve bu nedenle anormal yönü olmayan bir
savunma düzeneğidir).*
*
Genel Tıpta Psikiyatri Sendromlar" kitabından alıntıdır.
Kitabın yazarlarından (Prof. Dr. Erol Özmen, Prof. Dr.
Ömer Aydemir, Prof. Dr. Erhan Bayraktar)
yazılı olarak izin alınmadan alıntı
yapılamaz. |
